სტრატეგია "სინკვეინი"

    "სინკვეინი" (ფრანგ,ხუთსტრიქონიანი ლექსი) კრიტიკული აზროვნების განვითარების ერთ-ერთი სტრატეგიაა, შეგვიძლია გამოვიყენოთ ნებისმიერ საგანში, გაკვეთილის პირველ (გამოწვევა)  და  მესამე (რეფლექსია) ფაზაზე.          ხუთსტრიქონიან ლექსში  ნასწავლი თემა სინთეზურად და ლაკონურად უნდა გადმოიცეს. აღნიშნული მეთოდი მოსწავლეს უვითარებს შემოქმედებით უნარს და თვითრეალიზებას. სინკვეინი იწერება განსაზღვრული წესების მიხედვით:

• პირველ ხაზზე იწერება ერთი სიტყვა (არსებითი სახელი, რომელიც თემას უკავშირდება);
• მეორე ხაზზე იწერება თემის ოტსიტყვიანი აღწერა (ორი ზედსართავი სახელი);
• მესამე ხაზზე იწერება თემასთან დაკავშირებული მოქმედება სამი სიტყვით ( სამი ზმნა);
• მეოთხე ხაზზე მოცემულია მთლიანი ფრაზა, რომლის დახმარებით მოსწავლე გამოთქვანს თავის დამოკიდებულებას თემის მიმართ. ეს შეიძლება იყოს მოკლე ფორმის გამოხატულება, ციტატა ანდა მოსწავლის მიერ შედგენილი ფრაზა;
• მეხუთე ხაზზე იწერება ერთი სიტყვა - სინონიმი (რეზიუმე), რომელიც თემისადმი დამოკიდებულებას გამოხატავს. 

           ამ სტრატეგიის შედეგად მოსწავლეს შეუძლია: საკუთარი ნააზრევის ფურცელზე თავისუფლად გადატანა, შესწავლილი თემის სწრაფად შეფასება და აზრის წერილობით გადმოცემა. მუშაობის ფორმა: ინდივიდუალური, წყვილებში და ჯგუფური.
      ბავშვები ხალისით და ინტერესით მუშაობენ ასეთ დავალებებზე. წარმოგიდგენთ  ჩემ მოსწავლეების მიერ შედგენილ სინკვეინებს:
თემა "Времена года" ს-1 (მ.რევია "დიოგენე")

სინკვეინის მოდელი 

Лето. 

Жаркое, солнечное. 

Купаться, загорать, веселиться. 

Можно отдыхать весь день. 

Каникулы.

Осень. 

Холодная, пасмурная.

Льёт, идет, стучит. 

Я иду по лужам. 

Дождь

Снег 

Пушистый, мягкий 
Лежит, хрустит, сверкает.

Белоснежный ковёр покрыл землю.

Красота.

Весна. 

Чудесная, теплая. 

Наступает, оживает, согревает. 

Очень красивое время года. 

Тепло.

თემა "Немного о животных" ( ს-3) (მ.რევია "დიოგენე")

Ёжик.

Колючий, серый.

Собирает, пыхтит, шуршит.

Мне нравится ёжик.

Дикое животное.

Медведь. 

Бурый, белый. 

Плавает, рычит, охотится. 

Лучше с ним не встречаться. 

Зверь.

სინკვეინი სინკვეინზე:

სინქვეინი
ლაკონური, სინთეზური
ავითარებს, აჯამებს, ამოწმებს
კრიტიკული აზროვნების განვითარების საშუალება.
სტრატეგია.

წყარი: maswavlebeli.ge

აქტიური კითხვის მეთოდი "ინსერტი"

"ინსერტი", ანუ შერჩეულ ნიშანთა სისტემა ( შნსკა). ეს აქტივობა გვაძლევს საშუალებას ინტერესით წავაკითხოთ ტექსტი ბოლომდე. ინსერტი, ანუ "შენიშვნების მინდორი" -აქტიური კითხვის მეთოდია და ძალიან ეფექტურია გაკვეთილის გააზრების ფაზაზე. აღნიშნული სტრატეგია ხელს უწყობს მოსწავლეებს გააზრებულად და სიღრმისეულად დაამუშაონ ტექსტი, არსებულ და ახლად მიღებულ ინფორმაციას შორის დაამყარონ კავშირები და შეძლონ საფუძვლიანი ცოდნის კონსტრუირება. კითხვის პროცესი ძალიან აქტიურია. კითხვის დროს მოსწავლეები მინდორზე საგანგებო ნიშნებს სვამენ.

"V"- ამოკითხული ინფორმაცია ემთხვევა ჩემს ცოდნას;
"_" - ამოკითხული ინფორმაცია ეწინააღმდეგება ჩემს ცოდნას;
"+"- ამოკითხული ინფორმაცია ახალია ჩემთვის;
"?"- ამოკითხული ინფორმაციაში არის უცნაური/უცხო სიტყვა ( ვერ გავიგე, ანუ " არის კითხვა")

ტექსტის წაკითხვისა და დამუშავების შემდეგ დაფაზე გამოკრულ ცხრილს მოსწავლეთა ნააზრებით ვავსებთ.

 ცხრილის შევსებისას კლასში წარიმართება დისკუსია.
წყარო:

Педагогика - методики и технологии обучения

О критическом мышлении

         Только сражаясь с конкретной проблемой, отыскивая собственный выход из сложившейся ситуации, ученик действительно думает. Фокусирование на проблемах стимулирует природную любознательность учеников и побуждает их к критическому мышлению. (Джон Дьюи)                                                                                                  
                                                                                                                                                                 
Критическое мышление имеет 5 характеристик (Д. Клустер) 
Во-первых – это мышление самостоятельное. 
Во-вторых – это мышление обобщенное. 
В-третьих – это мышление проблемное и оценочное. 
В четвертых – это мышление аргументированное. 
В пятых – критическое мышление есть мышление социальное.

Д.Халперн следующее определение критического мышления: «Использование таких когнитивных навыков и стратегий, которые увеличивают вероятность получения желаемого результата. Отличается взвешенностью, логичностью и целенаправленностью. Другое определение — направленное мышление»

«Когда мы мыслим критически, — поясняет Д.Халперн, — мы оцениваем результаты своих мыслительных процессов — насколько правильно принятое нами решение или насколько удачно мы справились с поставленной задачей. Критическое мышление также включает в себя оценку самого мыслительного процесса — хода рассуждений, которые привели к нашим выводам, или тех факторов, которые мы учли при принятии решения».

П.Бонни выделяет такие умения, относящиеся к критическому мышлению, как:

- нахождение аналогий и других видов отношений между частями информации;

- определение значимости информации для структурирования и решения проблемы;

- нахождение и оценка решений или альтернативных путей рассмотрения проблемы;

- установление проблемы в тексте информации.

      Это означает, что учащиеся должны самостоятельно определить проблему и применить уже имеющиеся у них знания для ее решения.  

   Существует определенный алгоритм формирования критического мышления, предполагающий ответы на следующие вопросы.

1. Какова цель данной познавательной деятельности? Цели могут включать в себя выбор одного из вариантов решения, выработку решения при отсутствии вариантов; обобщение информации; оценку надежности аргументов; оценку вероятного развития событий; проверку достоверности источника информации: количественную оценку неопределенности.

2. Что известно? Это отправной пункт направленного или критического мышления. Этот этап также включает в себя нахождение недостающей информации.

3. Что делать? Какие навыки мышления позволяют достичь поставленной цели? Знание того, как добраться от начальной до конечной точки маршрута, — движущая сила критического мышления. Здесь как раз и предполагается использование сформированных ранее интеллектуальных умений.

4. Достигнута ли поставленная цель? Точность при выполнении заданий является решающим фактором успеха. Имеет ли смысл принятое решение? Для чего?

    Таким образом, критическое мышление" значит "искусство суждения, основанное на критериях".

Источник:

• Халперн Д,. Психология критического мышления. — СПб., 2000.
• Дьюи Д. Психология и педагогика мышления. — М.. 1909.
• Дэвид Клустер."Что такое критичекое мышление" 

კრიტიკული აზროვნების განვითარება

   
       ბევრი რამ დაწერილა კრიტიკული აზროვნების შასახებ. სამეცნიერო ლიტერატურაშიც ამ ტერმინის უამრავი განმარტებაა. „კრიტიკული აზროვნება ნიშნავს ცნობისმოყვარეობას, გამოკითხვის სტრატეგიების გამოყენებას, შეკითხვების ჩამოყალიბებას და მათზე პასუხის ძიებას. ის მოიცავს ფაქტების არა მხოლოდ დაფიქსირებას, არამედ მათი მიზეზებისა და შედეგების გარკვევას. კრიტიკული აზროვნება, ერთი მხრივ, თავაზიან სკეპტიციზმს, მეორე მხრივ კი, ჩამოყალიბებული პიროვნული პოზიციის არსებობას გულისხმობს“ „კრიტიკული აზროვნების არსი არც ისე რთულია. ის შეიძლება განიმარტოს, როგორც ზრუნვა საკუთარ აზროვნებაზე. მისი ღირებულებაც მარტივი გასაგებია: თუ ძალგვიძს, ვიზრუნოთ საკუთარ აზროვნებაზე, საკუთარ ცხოვრებაზე ზრუნვაც შეგვიძლია, რაც მის გაუმჯობესებას, პოზიტიური მიზნებისკენ მიმართვას გულისხმობს“. „კრიტიკულ აზროვნებას მივყევართ გადაწყვეტილებამდე: რა ვირწმუნოთ და რა არა“. კრიტიკული აზროვნება გონებაში ინფორმაციის შესვლასთან ერთად იწყება და ამ ინფორმაციისადმი პიროვნული პოზიციის გამომუშავებით სრულდება. ესაა აზროვნების ფორმა, რომელიც საკითხის სხვადასხვა პრიზმაში დანახვას, ალტერნატივათა აწონვა-დაწონვასა და გაჩერებას გულისხმობს. ესაა საკითხისადმი არაერთჯერადი და არაერთგვაროვანი მიდგომა, შეკითხვების გზით პრობლემის არსში ჩაძიება, ფიქრი და განსჯა საშუალებათა შესახებ, რაც ოპტიმალური გადაწყვეტილების წინაპირობაა. კრიტიკულად აზროვნება-ესაა დამოუკიდებლად აზროვნება. როცა მეცადინეობა კრიტიკული აზროვნების პრინციპებზეა აგებული, ყოველი მოსწავლე დამოუკიდებლად ახორციელებს საკუთარი იდეის, შეფასების, მრწამსის ფორმულირებას. ვერავინ იფიქრებს კრიტიკულად ჩვენ მაგივრად, ეს „პიროვნული“ საზრუნავია. შესაბამისად, აზროვნება კრიტიკულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ინდივიდუალური ხასიათისაა. მოსწავლეს საკმარისი თავისუფლება უნდა ჰქონდეს, რათა იფიქროს და დამოუკიდებლად გადაჭრას სხვადასხვა სირთულეების საკითხები. (განათლება რედ.)
 1. კრიტიკული აზროვნება - ესაა დამოუკიდებელი აზროვნება. როცა მეცადინეობა კრიტიკული აზროვნების პრინციპზეა აგებული, ყოველი მოსწავლე დამოუკიდებლად ახორციელებს საკუთარ იდეას, შეფასებას. აზროვნება კრიტიკულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ინდივიდუალური ხასიათისაა. მოსწავლემ უნდა იფიქროს და დამოუკიდებლად გადაჭრას სხვადასხვა სირთულის პრობლემა. 
2.ინფორმაცია- რიტიკული აზროვნების ათვლის სათავეა და არა საბოლოო წერტილი.
ცოდნა აძრავს მოტივაციას, რომლის გარეშე კრიტიკულად აზროვნება შეუძლებელია. ერთი ფასეული აზრის ჩამოყელიბება ზღვა ინფორმაციის (მასალის) გადამუშავებს მოითხოვს. 
3.კრიტიკული აზროვნება იმ საკითხთა დასმით, პრობლემათა განხილვით იწყება, რომელიც გადაჭრას მოითხოვს. ამერიკელი განათლების ფილოსოფოსის ჯონ  დიუის (X1X ბოლო XXს. პირველი ნახევარი) აზრით, პრობლემებზე ფოკუსირება მოსწავლის ცნობისმოყვარეობას წაახალისებს და კრიტიკული აზროვნებისათვის განაწყობს. "სინამდვილეში ბავშვი მხოლოდ კონკრეტულ პრობლემასთან ჭიდილში, რთული სიტუაციიდან გამოსავლის ძიების დროს ფიქრობს." (ფონ დიუი)
 აქედან გამომდინარე, მასწავლებელმა მეცადინეობის მოსამზადებელ ეტაპზე უნდა განსაზღვროს მოსწავლეთათვის სავარაუდო პრობლემათა წრე, შემდეგ დაეხმაროს მათ პრობლემების დამოუკიდებლად ფორმულირებაში მონაცემთა შეგროვებით, ტექსტის ანალიზით. 
4. კრიტიკული აზროვნება მუდამ ისწარაფვის დამაჯერებელი არგუმენტაციისკენ. კრიტიკულად მოაზროვნე ადამიანი პრობლემის მისეული გადაწყვეტის გზებს პოულობს და საკუთარ პოზიციას გონიერი, საფუძვლიანი საბუთებით განამტკიცებს.
 5.კრიტიკული აზროვნება სოციალური მოვლენაა. როგორც ფილოსოფოსი ჰანა არენდტი წერს: “სრულყოფილება მიიღწევა მხოლოდ ცოცხალ ურთიერთობაში, ვისიმე თანდასწრებით”. როცა ვკამათობთ, ვკითხულობთ, ვიხილავთ, უარვყობთ და ვცვლით აზრებს, ვაზუსტებთ და ვუღრმავდებით ჩვენსავე პოზიციას.  
 ამიტომ, როდესაც კრიტიკული აზროვნების მიმართულებით წარვმართავ საქმიანობას, ყოველთვის ვცდილობ, გაკვეთილზე წყვილური ან ჯგუფური მუშაობის ფორმები გამოვიყენო. დიდ ყურადღებას ვუთმობ აზრთა ნაყოფიერი გაცვლისათვის საჭირო უნარებს: მოთმინების, მოსმენის, საკუთარი შეხედულებებისადმი პასუხისმგებლობის განვითარებას. 
წყარო:
maswavlebeli.ge 
ენციკლოპედიური ლექსიკონი