მხატვრული ტექსტები რუსული ენის გაკვეთილზე

 

   ვფიქრობ, კოლეგები დამეთანხმებიან, რომ რუსული ენის სახელმძღვანელოებში თითქმის არაა მხატვრული ტექსტები ან თუ არის მას თან არ ახლავს სათანადო სავარჯიშოები, რომელიც მოსწავლეენს ტექსტის კომპეტენციის დაუფლებაში დაეხმარება. მეტად არის გამახვილებული ყურადღება რეცეფციულ (კითხვა, მოსმენის) დავალებებზე, ნაკლებად არის პროდუქტიული სავარჯიშოები. ვფიქრობ, რომ უცხე ტექსტის რეცეფციისა და პროდუქციის გაფართოვებით უნდა მოხდეს მოსწავლეების ცოდნიც გაფართოება და გაღრმავება. უცხო ენის სწავლების მნიშვნელოვანი მიზანია: უცხო კულტურაში ორიენტაციის უნარი და კომუნიკაცია ინტერკულტურულ სიტუაციაში. ამიტომ მხატვრულ ტექსტზე მუშაობისას უნდა გავიაროთ შემდეგი საფეხურები:
➤ცოდნის გააქტიურება,
➤ ტექსტზე მუშაობა
➤ ტექსტის ტრანსფერი.
      ტექსტის გარეშე გააზრებული და შედეგიანი უცხო ენის გაკვეთილი ვერ შედგება. ტექსტებში მიმდინარეობს ენობრივი კომუნიკაცია. უცხო ენის სწავლება ტექსტებზეა ორიენტირებული. ტექსტზე მუშაობისას მოსწავლეებს უნდა გამოუმუშაოთ ცოდნის  გამოყენების უნარი, მაგალითად ტექსტსის წაკითხვისას ან მოსმენისას უნდა მოხდეს დამუშავება (ჩანაწერების გაკეთება, ჩანიშვნა, ცხრილებისა და მატრიცების შედგენა). ტექსტის შინაარსობლივ დამუშავების გარდა დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ტექსტის ენობრივ დამუშავებას, წაკითხულ ინფორმაციის გამოყენებას. უცხო ენის მასწავლებელმა მოსწავლეებს უნდა  განუვითაროს ტექსტის კითხვის, ანალიზისა და ინტერპრეტაციის, უცხოურ ენაზე მსჯელობისა და არგუმენტირების უნარი, არგუმენტირებული და შემოქმედებითი წერის  უნარები, ამასთან ერთად მოსწავლემ უნად შეძლოს უცხო კულტურის შეცნობა.
      ლიტერატური ტექსტებით მუშაობა აცოცხლებს ფანტაზიის უნარს. მოსწავლეებს შეუძლიათ სპონტანურად გამოხატონ აზრი, შეძლონ ინტერპრეტაცია, მოიყვანონ ასოციაციები. ტექსტის წაკითხვის შემდეგ მოსწავლეები ყოველთვის ცდილობენ, თავისი რეაქცია გამოხატონ და სხვებს გაუზიარონ. ლიტერატურული ტექსტებით შესაძლებელია ახალი სიტყვების შეთვისება, რადგან ყოველი მხატვრული ტექსტი შეიცავს უამრავ სიტყვას და გამოთქმას. შესაძლებელია სიტყვების სხვადასხვა ფორმების წარმოება, მნიშვნელობების დაზუსტება, შემოწმება, წინადადებების შედგენა. მოსწავლეებს საშუალება ეძლევათ, დააკვირდნენ ტექსტებში ასახულ კულტურულ, საყოფაცხოვრებო რეალიებს. ლიტერატური ტექსტებით შეიძლება 5 მიმართულების (მოსმენა, ლაპარაკი, კითხვა, წერა), რომელიც ემსახურება სამეტყველო უნარ-ჩვევების ჩამოყალიბებას და კულტურათა დიალოგი გამომუშავებას. შესაძლებელია, რომ ლიტერატურული ტექსტით ახალი გრამატიკული მასალა შევიტანოთ...
   ტექსტზე მუშაობის დროს განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს დავალებების მოცემულობას, რადგან სათანადო სავარჯიშოების გარეშე ძნელია ტექსტის გაგება. სასურველი წარმატების მისაღწევად საჭიროა, ეს სავარჯიშოები მიზნობრივად იყოს დალაგებული და ერთმანეთზე დაშენებული...
 ცნობილია სალისტრას სავარჯიშოების სისტემა (ნახეთ აქ...) 
სავარჯიშოები ისეა დალაგებული, რომ გამოხატავს უნარ-ჩვევების თანმიმდევრულ განვითარებას.
1.მოსამზადებელი სავარჯიშოები, რომელსაც მიეკუთვნება რეცეპტიული სავარჯიშოები (მაგ. მოსმენა/კითხვა, ბგერების და ასოების, ცალკეული ბგერების და ასოების კომბინაციის, სიტყვების ფორმის იდენტიფიცირება და გაგება);
2.რეპროდუქტიული სავარჯიშოები (მოცემული ენობრივი მასალის ზეპირად და წერილობით გადმოცემა);
3.პროდუქტიული სავარჯიშოები (სავარჯიშოები, როცა მოსწავლე მოცემული მასალის მიხედვით თვითონ ადგენს ვარიაციებს. მაგ. ტრანსფორმაციული სავარჯიშო, რომელიც მოითხოვს დამოუკიდებელ მუშაობას).
4.სავარჯიშოები, რომლებიც ინტერკულტურულ სიტუაციაში კომუნიკაციურ კომპეტენციას ავითარებს...
      მხატვრული ტექსტების უცხოური ენის სწავლების პროცესში გამოყენებას შეუძლია უცხოური ენის სწავლების ფართო და ყოვლისმომცველი მიზნების მიღწევა:
ა) უცხო კულტურაში ორიენტირება;
 ბ) ინტერკულტურულ სიტუაციაში ენობრივად ადეკვატურად ქმედება.
     ტექსტის არჩევის დროს მასწავლებელმა უნდა გაითვალისწინოს მოსწავლეთა თავისებურებები, სურვილები, შესაძლებლობები, გასათვალისწინებელია მათი სულიერი სამყარო, ასაკი, იდივიდუალური საჭიროებები, პრობლემები, მათი ინტერესთა სფერო.
             გამოყენებული ლიტერატურა:
И. Д. Салистра. Очерки методов обучения иностранным языкам.
ე.აქუბარდია "მხატვრულ ტექსტებზე მუშაობის მეთოდიკა ..."
თ.ჯაყელი "კითხულობენ, მაგრამ გაგება უჭირთ"

«Умеющие мыслить умеют задавать вопросы»(Алисон Кинг)

   კითხვის დასმის ტექნიკის ცოდნასა და გამოყენებას ვნელობა აქვს ეფექტური კომუნიკაციის დასამყარებლად, ინტერაქტიული სასწავლო პროცესის წარმართვაში. მინდა წარვადგინო ერთერთი სტრატეგია, რომელიც უვითარებენ მოსწავლეებს კითხვის დასმის უნარს, რაც მნიშვნელოვანია კრიტიკული აზროვნების განვითარებისათვის.     
                         „კითხვითი სიტყვები“

ეს სტრატეგია გამოიყენება მაშინ, როდესაც მოსწავლეებს უკვე აქვთ გარკვეული წარმოდგენა საკვლევი თემის შესახებ და მეტ-ნაკლებად ერკვევიან შესასწავლი მასალის საბაზო ცნებებში. „კითხვითი სიტყვები“ ეხმარება მათ, შექმნან ე.წ. „ინტერესთა ველი“

მასწავლებელი სთხოვს მოსწავლეებს, გაიხსენონ ძირითადი ცნებები, რომლებიც თემასთან არის დაკავშირებული ან ტექსტშია მოცემული და ჩაწერონ ისინი ორგანყოფილებიანი ცხრილის მარჯვენა ნაწილში. (იხ. ცხრილი). მარცხენა ნაწილში კი მოსწავლეებმა უნდა ჩაწერონ კითხვითი სიტყვები (არანაკლებ 8-10-ისა). ამის შემდეგ 5-7 წუთის განმავლობაში მათ უნდა ჩამოაყალიბონ რაც შეიძლება მეტი კითხვა, რომლებშიც შეაზავებენ ცხრილის ორივე ნაწილის ელემენტებს. ეს სამუშაო შეიძლება შესრულდეს როგორც ინდივიდუალურად, ასევე წყვილებში.

       ერთი პირობა: მოსწავლეებმა არ უნდა იცოდნენ პასუხები საკუთარ კითხვებზე (რა საჭიროა კითხვა, თუ პასუხი ცნობილია?!). ასე რომ, შეიქმნება რამდენიმე სია  სრულიად განსხვავებული შეკითხვებისა.                           

                                                                            «Умеющие мыслить умеют задавать вопросы».
1. Стратегия «Вопросительные слова»

Вопросительные слова	Основные понятия темы
Kак? Что? Где? Почему? Сколько? Откуда? Kакой? Зачем? Kаким образом? Kакая взаимосвязь? Из чего состоит? Kаково назначение?

    







  



  Эта стратегия используется тогда, когда учащиеся уже имеют некоторые сведения по теме, когда они могут воссоздать несколько базовых понятий на основе материала. «Вопросительные слова» помогают им создать «поле интереса».
  Учитель просит учащихся воссоздать различные понятия, связанные с темой и записать их в правую колонку двухчастной таблицы. В левую же часть ученики записывают разные вопросительные слова (не менее восьми-десяти). После этого им предлагается в течение 5–7 минут сформулировать как можно больше вопросов, сочетая элементы обеих колонок. Эту работу можно осуществлять как индивидуально, так и в парах.
   Одно условие! Учащиеся не должны знать ответы на свои вопросы. Зачем спрашивать, если ответ известен!? Таким образом, в результате получается несколько списков самых разных вопросов.  
    Затем – мы просим учащихся обсудить свои списки и выбрать два (три-четыре) наиболее интересных (продуктивных, неожиданных, проницательных и т.д.) вопросов. Перед тем, как они зачитают результаты своей работы перед всей группой (классом), им предлагается подумать, на основании каких критериев они осуществили свой выбор. Не все сразу смогут дать аргументированные ответы. Некоторые скажут: «Просто понравились – и все». В таком случае мы можем записать те вопросы, выбор которых учащиеся не смогли обосновать, сказав, что обязательно вернется к этому в будущем. 
    Если эту работу преподаватель планирует на заключительную часть занятия, то будущую встречу он может планировать на основе «запросов» учащихся. Если же эта работа проведена в начале занятия, перед изучением материала, может быть организована работа по целенаправленной работе с информацией – поиск ответов на свои вопросы. 
    

გამოყენებული ლიტერატურა:Загашев И. Умение задавать вопросы. // Перемена, весна 2001 (4). – С. 8–13)

"მსხვილი" და "წვრილი" კითხვები

                                          Каков вопрос — таков и ответ. (Народная мудрость)
კითხვის დასმის უნარის განვითარება
"მსხვილი" (ღია) და "წვრილი" (დახურული)კითხვები      

?	?
აქ ჩაიწერება ის კითხვა, რომლის პასუხი საჭიროებს გრძელ, ვრცელ პასუხს. მაგალითად, რატომ ფიქრობთ, რომ...?	აქ ჩაიწერება კითხვა, რომლის პასუხი გულისხმობს ცალსახა, „ფაქტობრივ“ პასუხს. მაგალითად, კვირის რა დღეა ხვალ?

ეს სტრატეგია გამოიყენება მაშინ, როცა მასწავლებელს სურს რაიმე თემის დაწყება, ან პირიქით, იმის გარკვევა, თუ როგორ გაიაზრეს მოსწავლეებმა უცხო ტექსტი და რამდენათ ყურადღებით წაიკითხეს.
              Приём «Толстый и тонкий вопрос» 

     Приём "Тонкие и толстые вопросы" может быть использован на любой из трех фаз урока: на стадии вызова - это вопросы до изучения темы, на стадии осмысления - способ активной фиксации вопросов по ходу чтения, слушания, при размышлении - демонстрация понимания пройденного."Тонкие вопросы"- это вопросы, требующие простого, односложного ответа (Кто автор рассказа «Злоумышленник»?). Их записываем в правую колонку. В левой колонке -вопросы, требующие развернутого ответа ("толстые вопросы").
        Инструкция: составьте 3-4 тонких и толстых вопроса, занесите их в таблицу, затем поработайте с вопросами в парах, в микрогруппе и выберите наиболее интересные, которые можно задать всему классу. 
        

"Толстые вопросы"	“Тонкие вопросы"
Дайте 3 объяснения, почему...? Почему Вы думаете...? Почему Вы считаете...? В чем различие...? Предположите, что будет, если...? Что, если...?	Что...? Когда...? Может...? Будет...? Мог ли…? Как звали…? Было ли…?

"Умеем ли мы слушать?"

“Говорят, что природа для того каждому дала два уха и один язык, чтобы говорить меньше, чем слушать”.      Плутарх

“Если вы хотите понравиться людям, соблюдайте правило: будьте хорошим слушателем.
Поощряйте других людей говорить о себе”.   Д. Карнеги

             Основные рекомендации по использованию активного слушания!!!

Этапы активного слушания	Действия слушающего
1. Несловесная поддержка говорящего	Контакт глаз, "поза слушания", кивки, выражение согласия: "Угу", "Да-да" и т. п.
2. Фразы перенесения ответственности за высказывание на партнера (парафраз не работает, если в нем не подчеркивается, кто именно высказал эту мысль)	"Вы считаете, что...", "Итак, вы говорите, что...", "Значит, вы утверждаете...", "Итак, ваша мысль сводится к следующему...", "Вы выразились таким образом, что...", "Ваши слова таковы... " и т. п.
3. Формулирование содержания высказывания	На этом этапе надо избавиться от собственных эмоций, оценок
4. Получение согласия собеседника после интерпретации его мысли	"Я правильно понял?", "Это так?", "Я ничего не перепутал?". Возможно, потребуется перефразировать сказанное прежде еще раз, до полного понимания
5. Демонстрация своего отношения к услышанному	Подчеркнуть, что это ваше мнение по поводу услышанного. Высказывать отношение только к словам, но не к личности говорящего
6. Высказывание своего собственного суждения по существу дела	"Мое мнение...", "Я считаю...", "Я думаю..." и т. п.

         Техники слушания (по Л.Д. Столяренко).(Здесь...)

·                    Глухое молчание (видимое отсутствие реакции) — пассивное слушание не самая позитивная техника для обмена информацией;

·                    Поддакивание («да-да», кивание…) — хорошо работает с людьми в состоянии аффекта;

·                    «Эхо-реакция» (повтор последнего слова собеседника) — хорошо в работе с аутичными детьми, техника создания ощущения полного взаимопонимания;

·                    «Зеркало» (повтор последней фразы с изменением порядка слов) — хорошо в работе с аутичными детьми, техника создания ощущения полного взаимопонимания;

·                    «Парафраз» (передача высказываний партнера другими словами) — высокая степень внимания и мобилизации;

·                    Побуждение («Ну и…», «И что дальше?») — подталкивает рассказ;

·                    Уточняющие вопросы («Что ты имел в виду?»);

·                    Собственно вопросы (что? где? когда? почему? зачем?);

·                    Оценки, советы — не всегда уместная техника;

·                    Продолжение (когда слушатель вклинивается в речь и пытается завершить фразу, подсказывает слова) — работает, если люди на одной волне;

·                    Эмоции («Ах!», «Здорово!», смех, скорбная мина…) — всегда хорошо с близкими;

·                    Неадекватные высказывания (не относящиеся к делу или относящиеся лишь формально) — техника, всегда мешающая отношениям;

·                    Логически следствия из высказываний партнера, например, предположения о причине события;

·                    «Хамоватая реакция» (высказывания типа «Глупости», «Ерунда все это») — плохой вариант слушания;

·                    Расспрашивание (вопрос следует за вопросом, не уточняя цели);

·                    Пренебрежение к партнеру (не обращает на его слова внимания, не слушает, игнорирует партнера, его слова) — плохой вариант слушания.

Источник: Л.Д. Столяренко "Основы психологнн"

Юлия Гиппенрейтер. Активное слушание.